Als je graag noten zou willen lezen, maar twijfelt of het je lukt, ben je niet de enige. Al die lijnen, puntjes en vreemde symbolen (het notenschrift dus) ontcijferen kan behoorlijk intimiderend zijn. De meeste mensen die noten kunnen lezen, hebben het als kind geleerd en zijn daarna blijven oefenen – maar hoe zit het met alle anderen?
Kan iedereen noten leren lezen? Absoluut iedereen kan met de juiste aanpak en wat oefening noten leren lezen. Noten leren lezen is niet moeilijk – wie het alfabet van zijn eigen taal of cijfers kan lezen, heeft al het gereedschap dat nodig is om ook noten te leren lezen.
Als je hier al andere artikelen hebt gelezen, ben je misschien de term neuroplasticiteit al tegengekomen, die we een paar keer hebben genoemd. Neuroplasticiteit is het vermogen van de hersenen om zenuwverbindingen te vormen en te versterken. Dat doen ze om nieuwe dingen te leren en efficiënter te worden in een taak. Eigenlijk is dat niets nieuws: dankzij neuroplasticiteit worden we beter door te oefenen – meer is het niet.
Hoe volwassenen noten kunnen leren lezen
Bij noten lezen kijk je naar symbolen op papier of op een scherm en interpreteer je wat ze betekenen. Dat doe je elke dag met andere tekens, borden en symbolen.
- Als je dus het alfabet (of welk ander alfabet ook) en de woorden die de letters vormen kunt lezen, kun je ook noten leren lezen.
- Omdat je geschreven getallen en de bijbehorende symbolen (zoals plus en min) begrijpt, kun je ook noten leren lezen.
- Als je een verkeersbord herkent en begrijpt als een aanwijzing voor wat je met je auto moet doen, kun je ook noten leren lezen.
Je ziet het: je hebt al alles wat je nodig hebt om noten te lezen. Je leest en interpreteert je hele leven al letters, cijfers, tekens en symbolen. Het notenschrift is gewoon nog een verzameling symbolen die je met wat oefening kunt leren.
Ik weet al wat sommigen van jullie nu gaan vragen:
Maar Matt, ik heb letters en cijfers als kind leren lezen. Nu ben ik volwassen.
Dat is geen probleem – misschien zelfs een voordeel. Natuurlijk zijn kinderhersenen ingesteld om nieuwe informatie in een verbazend tempo op te nemen. Maar als volwassene heb je jaren ervaring en rijpheid waarop je kunt terugvallen als je iets nieuws leert. Om bijvoorbeeld te begrijpen hoe ritme werkt, heb je een paar eenvoudige breuken nodig – voor volwassenen vanzelfsprekend, voor kinderen niet.
En vergeet de neuroplasticiteit niet, die ik aan het begin noemde. Die houdt nooit op – de hersenen zijn kneedbaar en op elke leeftijd leergierig.
Natuurlijk leer je beter en sneller met de juiste manier van oefenen, passende oefeningen en goede feedback (van een vriend of een docent). Ook daar gaan we vandaag op in. Maar eerst wil ik je bewijzen dat noten lezen niet moeilijk is. Iedereen (ja, ook JIJ!) kan noten leren lezen.
Het bewijs dat noten lezen helemaal niet zo moeilijk is
Ook als je een absolute beginner bent in noten lezen, weet je waarschijnlijk dat het notenschrift bestaat uit lijnen, puntjes en andere symbolen. Samen geven die geschreven lijnen, puntjes en symbolen de muziek weer die we horen. Muzikanten die noten kunnen lezen, zetten ze om in klank op een instrument of in hun hoofd.
Hoe noten lezen werkt
1. Hoog en laag
Het notenschrift lijkt een beetje op een grafiek met twee assen. Het laat zien wat omhoog of omlaag gaat (hoge of lage tonen), en het laat zien wanneer en hoe lang die tonen moeten klinken (ritme). Kijk dus eens naar deze twee noten naast elkaar. Welke noot stelt volgens jou de hogere toon voor?
Natuurlijk wordt de hoger klinkende toon weergegeven door de hoger geschreven noot – het antwoord is dus nummer 2! Laten we nog een vraag proberen. Deze keer hebben we 3 geschreven noten. Welke noot stelt volgens jou de laagste toon voor?
Natuurlijk wordt de laagst klinkende toon weergegeven door het laagst geschreven symbool – het antwoord is dus nummer 2! Makkelijk (en leuk), toch? Nu bekijken we de noten vanuit een andere hoek.
2. Vooruit in de tijd
Alle muziek beweegt vooruit terwijl ze zich in de tijd ontvouwt, en ook daarvoor heeft het notenschrift een manier van weergeven. Dat hoort bij het grote onderwerp ritme, waarbij het erom gaat wanneer tonen gespeeld worden en hoe lang. Dat vraagt wat oefening, maar met een beetje begeleiding zul je het al snel herkennen.
Hieronder zie je een rij van 7 geschreven noten – de noten zijn in die zin gelijk dat ze niet omhoog of omlaag gaan. Het verschil zit in hoe lang ze gespeeld worden. De eerste noot (een eenvoudig ovaal) is de langste, de noot daarna is korter en de vier daarna (met een zwart ingekleurde nootkop) zijn nog korter:
Let erop dat ik de noten in de afbeelding hierboven zo heb geschreven dat er na de langste noot de meeste ruimte is. Bij kortere noten wordt de afstand kleiner, omdat de volgende noot eerder komt. (In bladmuziek is dat niet altijd zo, omdat het afhangt van de notenzetting, maar in dit stadium is het toch interessant om te zien.)
Hoe lang of kort de noten precies zijn, leer je als je in de details duikt. Waar het mij hier om gaat: als je de verschillen tussen deze geschreven noten ziet, lees je al noten – op een elementair niveau.
3. Meer details
Nu heb je een idee van hoe het notenschrift werkt en hoe ook jij kunt leren het te lezen. We kunnen nog verder de diepte in gaan, en het is nog steeds niet zo moeilijk! Wat is het verschil tussen de volgende groepen noten?
Het verschil is eenvoudig: de noten rechts hebben puntjes, terwijl de noten links met een boog zijn verbonden (in de muziektheorie heet die een legatoboog).
De noten zijn dus hetzelfde, maar de symbolen eromheen (puntjes of boog) verschillen. Stel dat deze noten gezongen moeten worden: die symbolen vertellen de zanger die de noten leest dat de tonen op een bepaalde manier uitgevoerd moeten worden. De groep links vraagt om de tonen gebonden, in één adem, te zingen. De groep rechts vraagt om ze met 4 aparte ademhalingen te zingen, zodat ze los van elkaar klinken.
Hoewel de tonen en hun ritme hetzelfde zijn, is het effect totaal anders.
Nog één laatste raadsel voor vandaag. Hier zijn twee korte muziekfragmenten. Waarin verschillen ze in de notatie?
Waarschijnlijk had je niet lang nodig om te zien dat er onder de noten letters en vormen staan. Die symbolen geven de muzikanten aanwijzingen over de zogenoemde dynamiek. Met dat begrip beschrijven we hoe hard of zacht tonen gespeeld worden.
Als je leert wat deze symbolen betekenen, weet je dat het eerste fragment zacht begint en tot het einde toe harder wordt. Het tweede begint hard, wordt zacht en dan weer hard.
Ik hoop dat je ziet dat noten lezen niets bijzonders is – het is een verzameling symbolen die klanken weergeven.
Is noten leren lezen voor sommige mensen moeilijk?
Als je al eens hebt geprobeerd noten te leren lezen en het te moeilijk vond, lag dat waarschijnlijk niet aan jou. Heel vaak vergeten wij, muziekdocenten en auteurs, hoe het is om in de schoenen van een leerling te staan. We vergeten vaak hoe overweldigend het kan zijn om al die details te leren. We verwachten dan al snel net iets te veel, in plaats van de leerling rustig naar de volgende stap te begeleiden.
Ik hoop dat onze blik op hoe het notenschrift werkt je ervan heeft overtuigd dat noten lezen niet zo moeilijk is en dat ook jij het kunt leren. Het gaat erom de geschreven details te bekijken en te interpreteren wat ze betekenen. Het gaat erom elke stap door oefening onder de knie te krijgen. Uiteindelijk draait het om een goede methode (daarover zo meteen meer!).
Hoe lang duurt het om noten te leren lezen?
Noten leren lezen kan een paar weken tot een paar jaar duren. Dat hangt van veel factoren af:
- Waar je begint (als je bij nul begint, duurt het natuurlijk langer)
- Waar je naartoe wilt (als je doel is om complexe muziek meteen vloeiend van blad te lezen, duurt het natuurlijk langer dan alleen de basis leren)
- De kwaliteit van het oefenen (heb je goede oefeningen om mee te trainen?)
- De hoeveelheid oefening (kun je 30 minuten per dag in het leren steken of maar 1 uur per week?)
- De methode die je gebruikt en hoe je feedback krijgt (heb je een goede stap-voor-stapmethode om mee te leren? Heb je een docent die je door de oefeningen begeleidt?)
Dat alles speelt een rol in hoe lang je erover zult doen om noten te leren lezen.
Kun je noten lezen verleren?
Oké, je hebt dus noten leren lezen, maar intussen zijn er jaren voorbijgegaan. Of misschien heb je een tijdje geoefend en kwam het leven ertussen. Kun je noten lezen verleren?
Ja. Je kunt noten lezen verleren. Neuroplasticiteit werkt in twee richtingen – wat je oefent, kun je steeds beter, maar vaardigheden die je niet oefent, vervagen. De hersenen doen dat omdat ze je efficiënt door het dagelijks leven moeten loodsen – waarom kostbare ruimte reserveren voor een vaardigheid die je niet gebruikt?
Toch duurt het de tweede keer niet zo lang om noten te leren lezen als de eerste keer. In mijn ervaring komen leerlingen die na een pauze terugkeren naar de muziek er veel sneller weer in. Het lijkt erop dat je deze vaardigheid nooit helemaal vergeet. En zelfs als het bij jou anders is en je je helemaal niets meer herinnert van noten lezen, weet je dat je het ooit kon. Als het je één keer gelukt is, lukt het je zeker weer!
En nog een keer: met de juiste methode lukt het je weer – zelfs nog beter en nog sneller!
Noten leren lezen – maar dan goed
Je leert noten lezen het best door ÉÉN methode te volgen (niet meerdere), dagelijks te oefenen en feedback te krijgen op je oefeningen.
Met ‘een methode kiezen’ bedoel ik dat je een boek, een cursus of een programma op een school uitkiest en die tot het einde volhoudt. Een goede methode om noten te leren lezen heeft eenvoudige lessen waarin je één ding tegelijk leert, oefeningen waarmee je precies dat ene ding traint, en feedback die ervoor zorgt dat je het begrepen hebt.
Conclusie
Ik hoop dat je ziet dat noten lezen eigenlijk helemaal niet zo moeilijk is. Om te begrijpen wat al die tekens en symbolen betekenen, is alleen wat oefening nodig. Zoek een goed boek of een goede cursus die je stap voor stap begeleidt, en houd vol tot het einde. Het is zeker de moeite waard om tijd in deze vaardigheid te steken. Noten lezen opent een hele nieuwe wereld vol mogelijkheden voor je!